De F-16 is deze maand weer volop in het nieuws. België kondigde op 15 oktober aan dat het dit jaar 10 F-16’s aan Oekraïne levert, drie meer dan eerder gepland. Twee weken eerder landden in Taiwan de eerste nieuwgebouwde exemplaren van een order van 66 stuks. Een straaljager uit de jaren zeventig blijkt dus nog altijd een veelgevraagd product.
Een straaljager die zijn tijd vooruit was
De F-16 Fighting Falcon is een Amerikaanse eenmotorige straaljager, oorspronkelijk van General Dynamics en tegenwoordig van Lockheed Martin. Het toestel is sinds 1978 in dienst. Piloten noemen hem liever de Viper. Die bijnaam is onder crews veel gangbaarder dan de officiële naam.
De F-16 was bij zijn introductie technisch vernieuwend. Hij was een van de eerste gevechtsvliegtuigen met fly-by-wire, waarbij een computer de stuurbewegingen van de piloot vertaalt naar de roeren. De piloot stuurt met een korte stick aan de zijkant in plaats van een klassieke stuurknuppel tussen de benen. Dat ontwerp maakte de F-16 extreem wendbaar.
Een wereldwijd succes
Er zijn inmiddels meer dan 4.500 F-16’s verkocht. Naast de Amerikaanse luchtmacht kochten de luchtmachten van 25 andere landen het toestel. Weinig gevechtsvliegtuigen komen in de buurt van die aantallen.
Ook de Amerikaanse luchtmacht leunt er nog op. De F-16 wordt onder meer gebruikt door het demonstratieteam de Thunderbirds en door de Amerikaanse marine als sparringpartner in oefeningen. Het toestel speelt dus ook de vijand in trainingen van piloten.
Een oud ontwerp met nieuwe techniek
Het geheim van de lange levensduur zit in de upgrades. De nieuwste versie, de F-16V met de aanduiding Block 70/72, maakte in 2015 zijn eerste vlucht en wordt sinds 2019 in serie gebouwd in Greenville, South Carolina. Deze versie heeft moderne avionica, een verbeterde radar en een betere overlevingskans, ook al blijft het een toestel van de vierde generatie. Het casco is oud, de techniek binnenin niet.
Die verhuizing van de productielijn had wel gevolgen. De verplaatsing van Fort Worth in Texas naar Greenville in 2019 zorgde voor vertraging, en tekorten in de toeleveringsketen duwden de leveringen in 2021 nog een jaar verder naar achteren. Kopers moesten daardoor lang wachten.
Waarom landen hem nu nog kopen
Het orderboek is nog altijd goed gevuld. Lockheed Martin leverde al minstens 37 F-16’s van Block 70 aan Bahrein, Bulgarije en Slowakije. Er staan nog zo’n 123 toestellen in de boeken voor Bulgarije, Taiwan, Marokko, Jordanië en Peru. Taiwan is de grootste klant.
Op vrijdag 2 oktober landden de eerste twee Taiwanese toestellen op een basis bij Taitung. Lockheed Martin wilde ze oorspronkelijk al in 2023 leveren. De order is ongeveer 8 miljard dollar waard, en de resterende leveringen schuiven door naar 2027 en 2028. Ook de prijs speelt een rol. De Filipijnen overwegen al langer een aankoop, maar het hoge prijskaartje is daar een obstakel.
Van NAVO-hangar naar Oekraïne
Een andere reden voor de populariteit is de tweedehandsmarkt. Landen die overstappen op de nieuwere F-35 houden F-16’s over. België is daar een duidelijk voorbeeld van. Volgens premier Bart De Wever kan België de toestellen pas missen nu de nieuwe F-35’s binnenkomen, omdat het land aan zijn NAVO-verplichtingen moet blijven voldoen.
Rusland zet steeds vaker snellere, straalaangedreven Geran-drones in. De gesprekken gingen daarom ook over Belgische 20 mm-munitie voor het boordkanon van de F-16, om drones goedkoper te kunnen onderscheppen en dure raketten te sparen. Het kanon van de Viper is volgens De Wever een van de weinige systemen die zulke drones effectief kunnen neerhalen.
Een F-16 die zichzelf vliegt
De F-16 is ook een testplatform voor de toekomst. De X-62 VISTA is een aangepaste F-16D, ontwikkeld door General Dynamics en Calspan. Het toestel wordt omgebouwd om autonoom te kunnen vliegen. Zo test de luchtmacht AI in een echt gevechtsvliegtuig.
Volledig zelfstandige systemen blijken in de praktijk vaak lastiger dan ze lijken. Ook de Optimus-robots van Tesla bleken bij hun presentatie niet volledig met AI te werken. Een vliegtuig zonder piloot vraagt dus geduld.
Hoe lang vliegt de Viper nog?
Veel landen vervangen hun oude F-16’s door de F-35 of door de moderne F-16V, maar de oorspronkelijke versies vliegen bij veel gebruikers nog door. Een einde is voorlopig niet in zicht. Lockheed Martin pitcht zelfs een nieuwe gemoderniseerde variant, de F-16G, om eenheden te vullen waarvan de huidige toestellen te oud worden.
